Sáng nay, khi mở CoinGecko như thường lệ, tôi chợt giật mình. Trong 7 ngày qua, dòng vốn FDV của các dự án AppChain mới như Hyperliquid, Eclipse, và Saga đã tăng trung bình 34%, trong khi TVL của các Layer2 EVM phổ biến như Arbitrum và Optimism lại giảm nhẹ. Một tín hiệu kỹ thuật tưởng chừng vô hại, nhưng nếu bạn là người săn câu chuyện như tôi, bạn sẽ ngửi thấy mùi của một sự xoay chuyển mang tính chu kỳ.
Hãy nhìn lại năm 2021, khi mọi người đổ xô vào các sidechain như Polygon hay BNB Chain để tìm giải pháp mở rộng. Đến 2022–2023, câu chuyện về Rollup (Optimistic và ZK) lên ngôi, hứa hẹn sẽ xóa bỏ tình trạng tắc nghẽn và phí cao của Ethereum L1. Và rồi, vào cuối 2024 và đầu 2025, khi hàng chục Layer2 chạy kiến trúc tương tự nhau ra đời, sự phân mảnh thanh khoản trở thành vấn nạn. Lợi nhuận từ airdrop của các L2 mới bắt đầu cạn kiệt, người dùng trở nên mệt mỏi với việc bridge qua bridge lại. Đúng lúc đó, AppChain – chuỗi ứng dụng cụ thể – xuất hiện như một lời hứa: hãy xây dựng blockchain của riêng bạn, cho ứng dụng của bạn, với toàn bộ sự tự do kiểm soát.
Nhưng liệu lời hứa đó có thực sự được giữ? Trước khi đi sâu, tôi muốn bạn hiểu bối cảnh. AppChain là blockchain chuyên biệt chỉ phục vụ một ứng dụng hoặc một nhóm ứng dụng nhất định, khác với Layer2 đa mục đích như Arbitrum hay Optimism. Chúng thường được xây dựng trên các framework như Cosmos SDK, Polygon CDK, hoặc sử dụng các giải pháp ZK như zkSync Stack. Điểm hấp dẫn nhất: bạn có thể tùy chỉnh token gas, tốc độ block, phí, và thậm chí cả quyền riêng tư. Nghe có vẻ tuyệt vời, đúng không? Nhưng tôi đã thấy quá nhiều dự án hứa hẹn “the next big thing” chỉ để tan biến khi thị trường đổi chiều.
Thực chất, cấu trúc của AppChain giống một cái bẫy thông minh hơn là một giải pháp kỹ thuật thuần túy. Nó đánh vào tâm lý “làm chủ” của đội ngũ dự án và câu chuyện “chủ quyền” mà cộng đồng crypto yêu thích. Khi tôi phân tích whitepaper của một vài AppChain mới lên sàn, tôi nhận thấy một điểm chung: họ không thực sự giải quyết vấn đề thanh khoản rời rạc, mà chỉ di dời nó. Một DEX chạy trên AppChain riêng sẽ vẫn phải đối mặt với vấn đề làm thế nào để kết nối với các pools thanh khoản khác trên Ethereum hay L2 khác. Các bridge cross-chain vẫn tồn tại, nhưng thanh khoản giờ đây nằm trong silo nhỏ hơn chứ không phải rộng hơn.
Hãy nhìn vào dữ liệu. Tính đến tháng 6/2025, theo DefiLlama, tổng TVL trên các AppChain chỉ chiếm khoảng 8% tổng TVL toàn Ethereum ecosystem, trong khi các Layer2 EVM (Arbitrum, OP, Base) chiếm hơn 60%. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của AppChain trong quý 2/2025 lại cao gấp 2.5 lần L2 truyền thống. Điều này cho thấy một sự dịch chuyển đầu cơ mạnh mẽ. Nhưng tôi sẽ khoan vội mừng. Kinh nghiệm từ năm 2021 khi tôi đầu tư vào các sidechain ban đầu cho thấy: thanh khoản đi kèm câu chuyện có thể tạo ra hype ngắn hạn, nhưng để giữ chân người dùng, bạn cần một sản phẩm thực sự khác biệt.
Từ góc nhìn kỹ thuật, tôi muốn đào sâu vào một điểm ít người nói: chi phí gián tiếp khi vận hành AppChain. Khi bạn tự xây dựng chain riêng, bạn phải chịu trách nhiệm về bảo mật, bộ xác thực, và hạ tầng mạng. Nếu bạn dùng Cosmos SDK, bạn cần thuê validator, duy trì consensus. Nếu bạn dùng Polygon CDK, bạn phải trả phí zk-proof. Nếu bạn là một game nhỏ, chi phí vận hành có thể vượt quá doanh thu gas. Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi trong nhiều dự án, ước tính chi phí vận hành tối thiểu cho một AppChain ở mức 200.000 USD/năm, chưa kể đội ngũ bảo trì. Đây là một con số không nhỏ với các startup DeFi thông thường. Vậy tại sao họ vẫn đổ xô? Bởi vì quỹ đầu tư mê mẩn câu chuyện “chuỗi chủ quyền” và sẵn sàng trả premium định giá cao hơn.
Và rồi, điều tôi sợ nhất đang xảy ra: sự phân mảnh không dừng lại ở thanh khoản, mà còn lan sang cả trải nghiệm người dùng. Hãy tưởng tượng bạn là một người dùng bình thường. Bạn muốn swap token trên DEX X – AppChain A. Để làm được điều đó, bạn phải mua token gas native của AppChain A, sau đó bridge ETH từ Ethereum qua. Rồi bạn muốn dùng lending protocol Y trên AppChain B. Lại phải bridge lại. Nhưng các bridge này có thể không hỗ trợ lẫn nhau, bạn lại phải tìm CEX để swap. Quá trình này giống như đi từ TP. HCM ra Hà Nội nhưng buộc phải quá cảnh Bangkok và Seoul. Nó vừa tốn thời gian vừa đắt đỏ. Đây chẳng khác gì trải nghiệm tồi tệ của năm 2020, khi mỗi DeFi trên Ethereum yêu cầu bạn sử dụng một loại token tương tác khác nhau.
Thật trớ trêu, chúng ta chạy theo AppChain để thoát khỏi phân mảnh của Layer2, nhưng cuối cùng lại tạo ra một hệ sinh thái thậm chí còn rời rạc hơn. Đây chính là góc phản trực giác mà tôi muốn nhấn mạnh: AppChain không phải là mảnh ghép cuối cùng cho khả năng mở rộng; nó giống như việc mỗi cửa hàng trong một khu chợ xây cho mình một con đường riêng thay vì dùng chung một con đường lớn. Trong ngắn hạn, mỗi con đường có thể được thiết kế riêng phù hợp với cửa hàng, nhưng tổng thể lưu thông của khu chợ lại trở nên hỗn loạn. Và nếu bạn là người mua sắm, bạn sẽ sớm mệt mỏi và quay lại chợ cũ (Ethereum L1) hoặc chợ đã có đường giao thông tốt (L2 lớn như Base).
Tôi cũng muốn đề cập đến một tín hiệu mang tính lịch sử: mỗi khi crypto tìm cách “specialize” quá mức như chúng ta đang làm với AppChain, thị trường thường kết thúc bằng một cú quét sạch (reset). Hồi 2017, các dự án xây dựng blockchain riêng (như EOS, NEO) thất bại vì thiếu khả năng tương tác. Đến 2021, sidechain gặp vấn đề bảo mật khi cầu nối bị hack (Ronin, Wormhole). Lần này, AppChain có thể lặp lại kịch bản tương tự nếu không có một giao thức kết nối liền mạch. Tôi đặt niềm tin vào các giải pháp like zkBridge hay IBC mở rộng, nhưng hiện tại chúng còn quá xa vời với AppChain phổ thông.
Trước khi kết thúc, hãy dành một chút thời gian suy ngẫm. Có lẽ tôi đang quá bi quan. Vẫn có những ứng dụng thành công với AppChain như dYdX khi chuyển từ L2 sang Cosmos, hay Saga với mô hình “chainlets” chuyên biệt cho game. Nhưng đó là những ngoại lệ, không phải quy luật. Tôi thấy phần lớn các AppChain đang tồn tại trong vòng luẩn quẩn: xây dựng một câu chuyện đẹp, kêu gọi đầu tư, rồi loay hoay với việc thu hút người dùng và thanh khoản.
Vậy bây giờ, với tư cách người săn câu chuyện, tôi sẽ làm gì? Tôi không bán tháo hay chạy theo. Tôi ngồi lại và đọc kỹ mã nguồn của những AppChain đang hot, đặt cược vào những đội ngũ thực sự hiểu rõ sản phẩm của họ chứ không chỉ chạy theo xu hướng. Và tôi để lại cho bạn một câu hỏi: Liệu chúng ta có đang chứng kiến sự khởi đầu của một kỷ nguyên blockchain chuyên biệt – hay chỉ là một chương mới của cuốn sách cũ về sự phân mảnh? Câu trả lời, như mọi khi, nằm ở những dòng code và quyết định của cộng đồng phía sau mỗi chain.