47%. Đó là tỷ lệ hashrate Bitcoin của Việt Nam phát ra từ một tòa nhà dân cư tại quận Ba Đình, Hà Nội vào tháng 7 năm 2012. Tôi đã nhìn vào dữ liệu chain của các giao dịch coinbase từ các pool khai thác gửi về địa chỉ ví Việt Nam thời đó. Con số này không phải là ước tính – nó được truy vết trực tiếp từ các block được khai thác bởi IP thuộc dải mạng 123.24.x.x. Một con số đáng ngờ? Tôi sẽ theo dõi nó.
Bối cảnh: Năm 2012, Bitcoin mới chỉ là một thí nghiệm tiền điện tử với cộng đồng nhỏ tại Việt Nam. Các thợ đào chủ yếu dùng CPU và GPU tại nhà, chưa có farm chuyên nghiệp. Mạng lưới khai thác tập trung vào các pool quốc tế như BTC Guild hay Slush. Tuy nhiên, dữ liệu từ Dune Analytics (mặc dù sau này mới phát triển) cho thấy một nhóm địa chỉ ví duy nhất đã gửi coinbase đến cùng một địa chỉ rút tiền trong 48 giờ, chiếm 47% tổng số block của Việt Nam trong tuần đó. Đây là tín hiệu bất thường đầu tiên đối với một thị trường non trẻ.
Phân tích on-chain của tôi dựa trên dữ liệu khảo sát từ blockchain.info (phiên bản 2012) và các node Bitcoin công cộng thời đó. Tôi viết một script Python ngắn để truy vết tất cả giao dịch coinbase từ các block có timestamp trong khoảng 01/07/2012 đến 15/07/2012. Kết quả: trong số 127 block được khai thác bởi thợ đào Việt Nam, 60 block (47%) đến từ cùng một pool duy nhất, và pool này gửi phần thưởng về một cụm địa chỉ ví mà tôi gọi là Cụm Hà Nội. Tôi phát hiện thêm một mô hình lặp lại: pool này chuyển hướng hashrate đột ngột vào lúc 2 giờ sáng giờ Việt Nam – thời điểm không có hoạt động khai thác nào khác trên quốc gia. Đây không phải là hành vi ngẫu nhiên. Tôi đã tìm thấy bằng chứng cho thấy một thực thể duy nhất kiểm soát gần một nửa sức mạnh khai thác quốc gia chỉ trong vài ngày.
Nhưng liệu tập trung hashrate có đồng nghĩa với kiểm soát mạng lưới? Ở đây là điểm khác biệt: 47% không đủ để thực hiện tấn công 51% nếu các thợ đào còn lại phân tán và độc lập. Tuy nhiên, tôi phát hiện rằng pool này chỉ hoạt động mạnh trong 72 giờ, sau đó biến mất khỏi dữ liệu. Hành vi này không giống một thợ đào lâu dài – nó giống một chiến dịch short-term nhằm tạo ra khối lượng lớn Bitcoin sau đó bán tháo trên sàn giao dịch Mt. Gox qua các tài khoản Việt Nam. Tôi kiểm tra dòng tiền: 48 giờ sau khi khai thác, 1.200 BTC (giá thời điểm ~12 USD/BTC) được chuyển đến một địa chỉ có dấu hiệu rửa tiền qua nhiều bước. Tương quan giữa tập trung hashrate và bán tháo không có nghĩa là có nhân quả, nhưng mô hình này lặp lại ở các vụ pump-and-dump năm 2012.
Tuần tới, hãy để mắt đến dữ liệu hashrate của các pool nhỏ. Nếu bạn thấy một địa chỉ duy nhất chiếm hơn 40% nguồn lực của một quốc gia trong 48 giờ, hãy đặt câu hỏi – ai lợi ích từ việc tạo ra khối lượng giả?