Chúng ta thường nghĩ rằng, một công ty fintech toàn cầu với hệ thống tuân thủ AML/CFT hàng đầu như Wise sẽ dễ dàng có được giấy phép ngân hàng tại Mỹ hơn so với một công ty crypto non trẻ. Nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại.
OCC vừa từ chối đơn xin cấp giấy phép ngân hàng của Wise với lý do rủi ro AML/CFT, trong khi chỉ trong vòng một năm qua, cơ quan này lại phê duyệt những đơn tương tự từ các công ty chuyên về tài sản số. Điều này nghe có vẻ phi lý, nhưng nó tiết lộ một sự phân hóa tinh vi trong cách tiếp cận của cơ quan quản lý Mỹ đối với fintech truyền thống và các công ty crypto native.
Wise không phải là một startup mới mẻ. Họ là công ty chuyển tiền quốc tế đã niêm yết trên sàn chứng khoán London, nổi tiếng với chi phí thấp và sự minh bạch. Họ đã xây dựng cả một hệ thống tuân thủ phức tạp để vận hành ở hơn 70 quốc gia. Vậy tại sao OCC lại cho rằng Wise không đủ an toàn để có giấy phép ngân hàng Mỹ?
Câu trả lời nằm ở cấu trúc kinh doanh và cách mà các giao dịch được xử lý. Wise hoạt động như một trung gian tiền tệ, kết nối các tài khoản ngân hàng khác nhau trên toàn thế giới. Mỗi giao dịch đi qua nhiều tổ chức tài chính trung gian, tạo ra một mạng lưới rất khó giám sát đối với OCC. Việc xác định nguồn gốc thực sự của dòng tiền, đặc biệt là khi nó đi qua các quốc gia có khung pháp lý yếu, là một bài toán phức tạp.
Trong khi đó, các công ty crypto được OCC chấp thuận, như Anchorage Digital hay Paxos, lại có một lợi thế cấu trúc. Giao dịch của họ hầu hết diễn ra trên blockchain — một hệ thống sổ cái công khai, có thể truy vết. Dù crypto thường bị gán mác “ẩn danh”, nhưng thực tế, với các công cụ phân tích blockchain như Chainalysis hay Elliptic, việc theo dõi dòng tiền lại minh bạch và dễ dàng hơn nhiều so với việc lần theo dấu vết của một giao dịch SWIFT phức tạp.
Nghịch lý ở đây là: một công ty fintech truyền thống có thể bị OCC đánh giá là rủi ro hơn một công ty crypto, bởi chính sự phức tạp và thiếu minh bạch trong hệ thống thanh toán ngân hàng cũ.
Từ góc nhìn của một người đã audit mã nguồn cho nhiều dự án ICO, tôi thấy điều này hoàn toàn có lý. Khi tôi phát hiện lỗ hổng reentrancy trong SmartMesh, lỗ hổng đó tồn tại vì logic tương tác giữa các contract rất phức tạp. Tương tự, mô hình kinh doanh của Wise, với vô số tương tác với các tổ chức tài chính khác nhau, tạo ra một bề mặt tấn công và rủi ro tuân thủ rộng lớn cho OCC.
Điều này cũng giải thích tại sao các công ty crypto lại có lợi thế trong cuộc chơi này. Họ đến sau, và họ đã được các nhà vận động hành lang thiết kế một khuôn khổ pháp lý phù hợp, như Đạo luật GENIUS. Wise, ngược lại, đang cố gắng nhét một mô hình kinh doanh phức tạp vào một khuôn khổ ngân hàng cũ kỹ, vốn được thiết kế cho một thế giới khác.
Tuy nhiên, đây có thể là một con dao hai lưỡi. Sự “ưu ái” mà OCC dành cho crypto không phải là vĩnh viễn. Nó dựa trên giả định rằng các công ty crypto có thể kiểm soát rủi ro AML/CFT tốt hơn. Nếu một vụ bê bối lớn xảy ra, OCC sẽ lập tức thay đổi thái độ, và khi đó, các công ty crypto sẽ phải đối mặt với một cuộc đàn áp còn khủng khiếp hơn những gì Wise đang trải qua.
Cuối cùng, tôi cho rằng sự kiện này không chỉ là một bài học về tuân thủ, mà còn là một tín hiệu cho thấy tương lai của tài chính có thể không thuộc về những người chơi cũ đang cố gắng thích nghi, mà thuộc về những người chơi mới xây dựng từ đầu trên một nền tảng minh bạch hơn.
Liệu Wise có nên từ bỏ giấc mơ ngân hàng Mỹ và mua lại một công ty crypto đã có giấy phép? Hay họ sẽ kiện OCC ra tòa, tạo ra một tiền lệ pháp lý mới? Bài toán vẫn còn bỏ ngỏ.