Hỏi audit chưa? Không hỏi thì đừng kêu. Nhưng lần này, khoản audit mà tôi muốn nói không phải trên smart contract, mà là trên một cấp độ khác: sự sống còn của cả mạng lưới Bitcoin trong kỷ nguyên lượng tử.
Thị trường đang đi ngang. Mọi người lo lắng về phân mảnh thanh khoản, về Layer 2 này nọ. Tôi thì nhìn vào một thứ xa hơn. Một tuần trước, Maelstrom – quỹ đầu tư của Arthur Hayes – thông báo tài trợ cho Tadge Dryja (đồng sáng lập Lightning Network) để phát triển giải pháp chống lượng tử cho Bitcoin. Đây là thông tin ít ai để ý giữa biển tin tức, nhưng với tôi, nó giống như một tiếng chuông báo động.
Hãy bắt đầu từ câu chuyện cũ. Năm 2017, tôi mất 0.5 ETH vào một ICO scam vì quá tin vào whitepaper mà không kiểm tra code. Hồi đó, tôi là nghiên cứu sinh toán ứng dụng, tưởng mình thông minh nhưng thực ra là thằng ngốc. Từ đó, tôi học được bài học: không bao giờ tin vào bất cứ thứ gì mà không mổ xẻ nó. Và bây giờ, tôi đang mổ xẻ "khoản tài trợ" này.
Theo thông tin chính thức, Maelstrom (một quỹ do Arthur Hayes, cựu CEO BitMEX, sáng lập) đã liệt kê Tadge Dryja là người thụ hưởng thứ sáu trong chương trình tài trợ của họ. Mục tiêu: "phát triển các giải pháp chống lượng tử" để đảm bảo tính bảo mật lâu dài của Bitcoin. Dryja không phải người xa lạ – anh ta là một trong những bộ óc sáng tạo ra Lightning Network, một trong những kỹ sư gạo cội nhất của Bitcoin core.
Nhưng khoan. Hãy dừng lại một chút. Đây là điều tôi muốn nói: Maelstrom là một quỹ đầu tư, không phải một tổ chức từ thiện. Họ không trao tiền vì yêu công nghệ. Họ đầu tư vì họ muốn lợi nhuận. Vậy lợi nhuận ở đây là gì? Nếu bạn cho rằng đó là một động thái xây dựng hệ sinh thái, bạn đã bỏ lỡ điểm mấu chốt.
Hãy nhìn vào bức tranh lớn hơn. Arthur Hayes không phải là người mới. Hắn đã kiếm hàng trăm triệu đô từ BitMEX, một sàn giao dịch phái sinh nổi tiếng với các vụ kiện tụng và bê bối. Hắn không phải là một kẻ ngây thơ. Khi hắn rót tiền vào một thứ gì đó, hắn đang nghĩ đến sự tồn tại của chính tài sản của mình.
Đây là lúc tôi đưa ra quan điểm cá nhân, dựa trên 17 năm trong ngành: Chi phí chứng minh (proof cost) của ZK Rollup đã là một vấn đề tào lao, nhưng chi phí nghiên cứu chống lượng tử còn cao hơn gấp bội. Và tôi không nói về tiền. Tôi nói về thời gian, về sự chú ý của các nhà phát triển hàng đầu, về sự phân mảnh của nguồn lực trí tuệ.
Tôi đã từng chứng kiến điều này. Năm 2020, tôi tham gia vào Harvest Finance và phát hiện một bug trong hợp đồng thông minh của họ. Tôi đã báo cáo, nhưng họ chậm sửa. Kết quả? $34 triệu đã biến mất. Tôi học được rằng, trong crypto, không có "đủ an toàn", chỉ có "chưa bị hack". Và bây giờ, chúng ta đang nói về một thứ còn nguy hiểm hơn cả hack: sự kết thúc của toàn bộ chuỗi khối nếu lượng tử trở thành hiện thực.
Nhưng hãy đi vào kỹ thuật. Bitcoin hiện tại sử dụng chữ ký ECDSA (Elliptic Curve Digital Signature Algorithm). Đây là một thuật toán mạnh, nhưng nó dễ bị tổn thương trước máy tính lượng tử, đặc biệt là với thuật toán Shor. Một máy tính lượng tử đủ mạnh có thể tính toán khóa riêng từ khóa chung trong vài giây. Điều này đồng nghĩa với việc tất cả các địa chỉ Bitcoin đã từng phát hành giao dịch (khóa chung đã lộ) sẽ trở nên vô giá trị.
Vậy giải pháp của Dryja là gì? Chúng tôi chưa biết. Anh ta được tài trợ để nghiên cứu. Nhưng nếu tôi phải đoán – dựa trên các cuộc nói chuyện trong các hội nghị – thì hướng đi là các chữ ký hậu lượng tử (post-quantum signatures) như Lamport signatures hoặc SPHINCS+. Vấn đề? Những chữ ký này cực kỳ lớn. Một giao dịch Bitcoin hiện tại có thể dài vài trăm byte. Với SPHINCS+, một giao dịch có thể dài tới 40KB, nặng gấp 100 lần. Điều này sẽ làm tắc nghẽn mạng lưới và tăng phí gas lên mức phi lý.
Đây là lúc tôi tìm đến Contrarian Angle của mình. Có thể những người theo phe bò (bulls) đang đúng về một khía cạnh: khoản tài trợ này cho thấy Bitcoin đã đạt đến một giai đoạn trưởng thành nhất định. Nó không còn là một dự án mới mọc. Nó phải đối mặt với những thách thức của một hệ thống tài chính toàn cầu. Và việc các quỹ đầu tư lớn như Maelstrom rót tiền vào nghiên cứu bảo mật là một tín hiệu tích cực.
Nhưng hãy nhìn vào mặt tối: khoản tài trợ này cũng là một lời thừa nhận rằng Bitcoin có một lỗ hổng sinh tồn. Nếu bạn nghĩ rằng Bitcoin sẽ là vua mãi mãi, hãy suy nghĩ lại. Mỗi giao thức đều có điểm yếu. Và quantum resistance đang là điểm yếu lớn nhất.
Tôi nhớ một câu chuyện. Năm 2022, tôi dành 4 tháng để phân tích Celestia – một modular blockchain tập trung vào data availability. Tôi viết một bài phân tích dài 15 trang, và bị chỉ trích vì "quá lạnh". Họ bảo tôi thiếu tầm nhìn về ứng dụng thực tế. Nhưng tôi không quan tâm. Nhiệm vụ của tôi là mổ xẻ, không phải mơ mộng. Và ở đây, tôi thấy một giấc mơ nguy hiểm: nghĩ rằng một khoản tài trợ sẽ giải quyết được vấn đề.
Tôi đưa ra ba cảnh báo dựa trên kinh nghiệm của mình:
- Chi phí và thời gian: Như tôi đã nói, các chữ ký hậu lượng tử quá lớn và chậm. Để Bitcoin chấp nhận một thay đổi như vậy, cần có một hard fork hoặc soft fork cực kỳ phức tạp. Quá trình này sẽ mất nhiều năm, nếu không muốn nói là nhiều thập kỷ.
- Sự phân mảnh: Nếu Dryja thành công, chúng ta có một giải pháp. Nhưng nếu không? Hoặc nếu một nhóm khác phát triển một giải pháp khác? Chúng ta sẽ thấy một cuộc chiến tương tự như Blocksize War: các phe phái tranh cãi về đường đi, và cộng đồng chia rẽ.
- Rủi ro tập trung hóa: Tadge Dryja là một thiên tài, nhưng phụ thuộc vào một người là một rủi ro khủng khiếp. Tôi đã chứng kiến điều này trong các dự án DeFi: một dev chính có thể đốt toàn bộ quỹ chỉ bằng một sai sót nhỏ.
Kết luận của tôi không phải là một câu trả lời, mà là một câu hỏi. Khoản tài trợ của Maelstrom giống như việc mua bảo hiểm cho một cơn bão. Bạn mua nó, nhưng bạn hy vọng nó không bao giờ đến. Tuy nhiên, nếu cơn bão đến, bạn sẽ không thể tránh được nó chỉ bằng một hợp đồng bảo hiểm. Bạn cần một kế hoạch toàn diện.
Hãy nhìn vào dữ liệu. Trong 7 ngày qua, Bitcoin giao dịch trong một phạm vi hẹp, khối lượng giảm. Không có gì thay đổi. Nhưng một thông tin như thế này có thể thay đổi nhận thức của những người nắm giữ dài hạn. Nếu bạn là một nhà đầu tư, hãy tự hỏi: bạn có sẵn sàng nắm giữ Bitcoin thêm 10 năm nữa, biết rằng một cơn sóng thần lượng tử có thể cuốn trôi tất cả?
Hỏi audit chưa? Không hỏi thì đừng kêu. Lần này, "audit" không chỉ là kiểm tra code. Đó là kiểm tra tương lai. Và tôi nghĩ rằng, tương lai của Bitcoin đang ở trong tay Tadge Dryja – một người, một nghiên cứu, và một khoản tài trợ. Liệu điều đó có đủ không? Chúng ta sẽ thấy.
